Een drugprobleem heb je niet van de ene dag op de andere. Het is het resultaat van een evolutie (die soms wel verschrikkelijk snel kan gaan).

Eerste keer
De allereerste keer dat je in contact komt met een bepaalde drug. Je eerste pintje, je eerste sigaret, je eerste joint,…

Experimenteren
Je gebruikt heel af en toe. Je leert de verschillende effecten kennen, verkent je grenzen (bijv. dronkenschap) en leert de techniek beheersen (bijv. inhaleren). Veel mensen stoppen na deze fase definitief met illegale drugs.

Sociaal gebruik
Je gaat regelmatig gebruiken omdat je tevreden bent over de effecten, de ervaringen en de gewaarwordingen. Het gebruik heet “sociaal” omdat het niet in conflict komt met de omgeving en je andere activiteiten. Heel wat mensen slagen erin om bijv. alcohol of cannabis op deze manier te gebruiken.

Overmatig gebruik
Je gaat meer en meer gebruiken, ook op ongepaste momenten en gelegenheden. Je wilt constant onder invloed zijn bijv. om te vluchten voor je persoonlijke “leef”problemen. Je neemt klachten van partner, vrienden en omgeving niet serieus en gaat verantwoordelijkheden uit de weg.

Verslaving
Je voelt je niet meer goed als je niet gebruikt. Je kàn niet meer zonder. Je bent een slaaf geworden van je druggebruik. Zelfstandig stoppen wordt verschrikkelijk moeilijk omdat je dan plots met alle problemen waarvoor je vluchtte, geconfronteerd wordt. Zelfs professionele hulp kan slechts een deel van de verslaafden definitief uit de problemen krijgen en velen hervallen steeds opnieuw in hun oude gewoonten…

Enkele kenmerken van verslaving of afhankelijkheid:
Steeds meer nodig hebben om hetzelfde effect te voelen, afkickingsverschijnselen bij stoppen, er niet in slagen om te stoppen, meer en langer gebruiken dan men van plan was, steeds meer tijd en geld in het gebruik investeren, blijven gebruiken ondanks een slechter wordende gezondheid,…

“Als een drug de kans krijgt
om je beste vriend of geliefde te worden,
dan was daar een vacature.”

(Philip Kroonenberg, Nederlandse drugdeskundige)

 

Een kleine minderheid van de gebruikers komt zwaar in de problemen en heeft zijn druggebruik (alcohol, cannabis,...) niet meer onder controle. Met alle lichamelijke, psychische, sociale, financiële en juridische gevolgen van dien.

Om uit deze negatieve spiraal te geraken, is een gedragsverandering nodig. Daarbij is de motivatie om te stoppen of te minderen met het druggebruik van cruciaal belang. De verandering kan pas succesvol zijn indien hij inziet welke de negatieve gevolgen van zijn gedrag zijn en hij alternatieven heeft om zijn echte problemen (waarvoor hij constant op de vlucht is) aan te pakken. De veranderingscirkel van Prochaska en Diclemente geeft een schematisch beeld van dit proces.

1. Voorbeschouwing
In deze fase is de gebruiker zich niet bewust van de negatieve gevolgen van zijn gebruik (ontkenning) en is hij niet gemotiveerd om zijn gedrag te veranderen (weerstand). Het is de omgeving van de gebruiker (ouders, partner, vrienden,...) die hem confronteren met de negatieve gevolgen van zijn gebruik (sociale druk).

2. Overpeinzing/Twijfel
Hier beseft de gebruiker dat er effectief een probleem is. Hij maakt de balans op van de positieve en de negatieve effecten van zijn gebruik. Hij twijfelt omdat hij iets leuks dreigt te verliezen. Hij heeft ook angst om de echte problemen onder ogen te zien waarvoor hij probeerde te vluchten in zijn gebruik.

3. Beslissing
De gebruiker komt op een belangrijk kruispunt in zijn leven. Nu moet hij beslissen: veranderen of niet. Veranderen betekent stoppen of minderen met gebruiken en de onderliggende problemen aanpakken. Indien hij beslist om niet te stoppen, betekent dit uiteraard niet dat hij aan zijn lot moet overgelaten worden.

4. Actieve verandering
De (ex)gebruiker probeert vanaf nu zijn persoonlijke, relationele en maatschappelijke problemen actief aan te pakken. Hij neemt zijn verantwoordelijkheden weer op en leert de juiste keuzes te maken.

5. Stabilisatie/Volharding
In deze fase heeft men blijvende gedragsverandering (bijv. abstinentie) bereikt. Indien in deze fase de onderliggende problemen die aanleiding gaven tot het middelenmisbruik niet opgelost geraken, kan dit een zeer moeilijke fase zijn. De kans op herval is uiteraard nooit ver weg.

6. Terugval
Ontsnappen uit een langdurig en hardnekkig gedragspatroon is vaak een kwestie van veel vallen en opstaan. Het stoppen met gebruik kan bijv. leiden tot een depressie omdat de (ex)gebruiker zijn problemen niet kan overzien. Ook in deze fase blijft ondersteuning van professionele hulpverlening of omgeving van groot belang.


El centro Takiwasi

Doelstelling
Takiwasi is zowel een hulpverleningsinstelling voor drugverslaafden als een centrum dat onderzoek doet naar traditionele geneeswijzen, gebaseerd op plaatselijke planten en rituelen. Dit project probeert de oude, traditionele kennis te verzoenen met de moderne psychotherapie en houdt hierbij rekening met de westerse ethiek en mentaliteit.

El centro Takiwasi ligt in Tarapoto in de hoge jungle aan de voet van de Andes in Peru. In deze regio wordt heel wat cocaïne geproduceerd en zijn er ook veel verslaafden. De Franse dokter Jacques Mabit ontdekte dat de plaatselijke traditionele genezers, dankzij hun uitgebreide plantenkennis, een effectieve aanpak ontwikkeld hadden voor dit relatief recente fenomeen. Hij ging bij hen in de leer en dit leidde tot de stichting van Takiwasi (« Het zingende huis » in het Quechua).

Takiwasi is officieel erkend door de Peruaanse overheid en biedt ook vormingsprogramma’s voor studenten aan, publiceert boeken en video’s en organiseert ook 14-daagse seminaries voor niet-verslaafden en wekelijkse sessies voor bezoekers. Het centrum beschikt over een natuurreservaat van 50 hectaren en over een eigen geneeskrachtige kruidentuin. Dit project heeft de ambitie om humanitaire, therapeutische en wetenschappelijke aspecten te verenigen.

De behandeling
Patiënten verblijven gemiddeld 9 tot 12 maanden in het centrum. Ze komen uit vrije wil en krijgen geen klassieke vervangende medicatie. Lichamelijk ontgiften door inname van planten die doen braken en regelmatige sauna’s vormen de eerste fase in de behandeling. Hierdoor worden de effecten van het plotse stoppen met alle drugs (“afkickverschijnselen”) sterk gereduceerd. Na twee weken is de meeste zin in drugs verdwenen.

Dan volgt de psychische desintoxicatie, gebaseerd op plantenaftreksels, gemeenschapsleven en psychotherapie. Deze planten hebben een niet-verslavend (!) psychoactief effect. Deze vergemakkelijken de zelfanalyse, ontspannen de geest, helpen om toegang te krijgen tot verdrongen herinneringen en dromen. De manier van werken in een leefgemeenschap en met psychotherapie verschilt weinig van onze westerse aanpak.

Dankzij het tijdelijk terugschroeven van het rationele denken tijdens de sessies met psychoactieve planten en tijdens heldere dromen, kunnen “gecensureerde” bewustzijnsinhouden gemakkelijker aan het licht komen. De feedback van de psychotherapeut helpt de patiënten de boodschappen van het onderbewuste te interpreteren. De geneeskrachtige planten worden beschouwd als de échte therapeuten, het medisch personeel staat enkel in voor begeleiding en veiligheid.

Deze therapie stelt zich niet enkel tot doel verslaafden te laten afkicken. Door hen een duidelijk doel aan te bieden en de middelen om dit te bereiken, houdt deze aanpak ook rekening met de zoektocht naar de zin van het leven van de verslaafde. Dit vereist uiteraard een grondige interne herstructurering van de patiënt die een meer klassiek aanpak (via medicatie, vervangingsdrugs of ideologie) overstijgt.

Resultaten
Sinds de oprichting in 1992, heeft Takiwasi 380 patiënten behandeld. Onlangs werd een studie gepubliceerd (Dr. R. GIOVE, La liana de los muertos al rescate de la vida, Ed. Takiwasi-Devida) over de werking van het centrum tijdens de periode ’92-’98. Het betreft 211 alcohol of cocaïneverslaafden die minimum één maand behandeling gevolgd hebben en dit minimum twee jaar geleden. Enkele resultaten: ongeveer de helft heeft elders al een behandeling geprobeerd, de gemiddelde leeftijd is 30 jaar en het aantal jaren druggebruik 12,5. Ongeveer één op drie patiënten voltooit het volledige programma. De evaluatie van de resultaten is niet alleen gebaseerd op het al dan niet hervallen in druggebruik. Ook de persoonlijke evolutie en de familiale, sociale en professionele herintegratie spelen een belangrijke rol.

Op basis van deze criteria ontstaan er drie categorieën:
- “goed”: positieve evolutie en een echte, structurele verandering op de verschillende levensdomeinen (31%)
- “verbeterd”: positieve evolutie en een duidelijke verandering, maar met indicaties van een niet volledig opgeloste basisproblematiek (23%)
- “geen verandering of slecht”: (beperkt) hergebruik, verschuiving van illegale naar legale drugs, geen structurele verandering (23%)
- onbekend (23%)

Indien enkel rekening wordt houden met de patiënten die het volledige programma hebben afgewerkt, kunnen we vaststellen dat 67% hiervan de positieve effecten (“goed/verbeterd”) van dit programma heeft kunnen ervaren.